Uzay hukuku nedir?

Tüm milletlerin uzayla olan münasebetlerini düzenleyen hukuk kurallarına uzay hukuku denilmektedir. Uzay dünya üzerinde yaşayan tüm milletlerin söz sahibi olduğu bir mecra olduğundan burada yapılan tüm faaliyetlerin belirli kurallar bütününde takip edilmesi ihtiyacı doğmuştur. Özelikle son yıllarda kullanılan tekniklerin ilerlemesi ile birlikte pek çok ülke uzayda yaptığı araştırma ve gözlemlerini arttırmış durumdadır. Bu gelişmelere istinaden Birleşmiş Milletlerin almış olduğu bir takım kararlar ile uzay hukuku branşı altında yer alan kurallar ve sözleşmeler ile uzayda yapılan tüm faaliyetler denetime tabidir.

Dünya kaynaklarının her geçen gün hızla tükenmesi neticesinde pek ülke gözünü uzaya ve burada yer alabilecek kaynaklara çevirmiş durumdadır. Uzay hukuku bu gelişmelere paralel olarak artan ihtiyaç doğrultusunda doğmuş genç bir hukuk dalı olmaktadır. 

Uzay Hukukun Kaynağı

Uzay hukuku uluslararası devletlerin kendi aralarında imzalamış olduğu antlaşmalardan doğan bir hukuk türüdür. Yani uzay hukukun temelleri bu antlaşmalar doğrultusunda oluşmuştur. Bu anlaşmaların doğma şekli her ülkenin uzayda kendi insiyatifinde faaliyetler gerçekleştirememesine oluşabilecek zararların ve buradaki faaliyetlerin belirli bir düzen ve kurallar çerçevesinde belirlenmesi ihtiyacından doğmuştur. 

Uzay Hukukun Temel İlkeleri Nelerdir?

Uzay hukuku pek çok ülkenin dahil olduğu bir takım antlaşmaların neticesinde Birleşmiş Milletler tarafından yayınlanan kurallar ile yönetilmektedir. Uzay hukukun bu kurallar çerçevesinde oluşan bir takım temel ilkeleri bulunmaktadır. Bu temel ilkelerin uluslararası kural haline gelmesi pek çok ülke tarafından kabul edilip imzalanması neticesinde gerçekleşmiştir. Belli başlı temel ilkeler ise şu şekildedir;

  • Ülkelerin tek başına ya da bir araya gelerek uzayda mülkiyet konusunda hak iddia etmeleri yasaklanan durumlardandır. Bu konu uzayın dünya üzerinde yaşayan tüm insanların ortak mülkiyeti olarak algılanması gerekliliği ile örtüşmektedir.
  • Uzayda yapılacak tüm faaliyetlerin burada herhangi bir zarar oluşturmadan yapılması gerekliliği onaylanan ilkelerdendir. Bu konu aynı zamanda uzay kapsamında yapılacak tüm faaliyetlerin barışçıl bir amaç doğrultusunda yapılması gerekliliği ile ilgilidir. Burada tehlike içerecek faaliyetlerde bulunmak kesinlikle yasaktır.
  • Uzayda yer alan gök cisimleri konusunda araştırma ve bilimsel faaliyetlerde bulunurken birlikte hareket etme ilkesi de kabul edilen görüşler arasında yer almaktadır.
  • Dünya üzerinden uzaya gönderilen tüm araçlar ve uydular gönderen ülkenin himayesinde kabul edilmektedir. Bu noktada gönderim aşamasında yada sonradan bu araçların dünyamıza zarar vermesi konusunda bu ülkeler sorumlu tutulmaktadır. Oluşabilecek ve oluşan tüm zararlardan uzay araçlarının himayesini elinde bulunduran ülke sorumlu olmaktadır.

Uzay Hukukun Tarihteki Yeri

İlk adımları 1910 yılında atılan uzay hukuku İkinci Dünya Savaşı esnasında Amerika ve Sovyetler Birliği ülkelerinin uzay alanında yaptığı gelişmeler ile hız kazanmıştır. Uzay hukuku konusunda asıl gelişmeler ise 1958’li yılarda aynı iki ülkenin uzaya uydu gönderimi konusunda birbirleri ile yaptığı rekabetlerin ardından şekillenmeye başlamıştır. 1959 yılında Uzayın barışçıl amaçlar için kullanılmasına yönelik toplan bir komite eşliğinde uzay hukukun genel esasları şekillenmeye başlamıştır. Sonrasında 1967 yılından başlayan süreçlerde bu sürece dair pek çok antlaşma imzalanmış ve yürürlüğe girmiştir. Bu anlaşmalar ile yukarıda bahsi geçen temel ilkelerin esas alındığı kurallar çerçevesinde uzayda devletlerin silahlanması ve askeri mühimmat yerleştirmeleri gibi konular yasaklanmıştır.

Uzay hukuku sonradan geliştirilen bir hukuk dalı olmuştur. Güncelliğini ve önemini her geçen gün arttıran bu hukuk dalının ülkemizde de yaygın bir şekilde kullanılabilir hale getirmek gerekmektedir. İstikbalin göklerde olduğu ilkesi ile yola çıkarak bu hukuk dalı üzerinde yapılan çalışmalara hız verilmeli ve geliştirilmesine destek olunmalıdır.

Yorum yapın

Danışmanlığınızı planlamak için bizimle iletişime geçin.

Jet Hukuk Bürosu
Mecidiyeköy
İstanbul